Mở siêu thị: Chọn nhượng quyền hay tự mở? Câu trả lời nằm ở bài toán phù hợp

Trong ngành bán lẻ, đây luôn là câu hỏi khiến nhiều người khởi nghiệp băn khoăn nhất: mở siêu thị theo mô hình nhượng quyền hay tự kinh doanh sẽ hiệu quả hơn? Những người làm lâu năm trong chuỗi cung ứng và bán lẻ đều từng chứng kiến không ít chủ cửa hàng mới “mất tiền oan” chỉ vì chọn sai mô hình ngay từ đầu.

Thực tế, giữa nhượng quyền và tự vận hành không có lựa chọn tuyệt đối tốt hay xấu. Điều quan trọng nhất là mô hình đó có phù hợp với nguồn vốn, kinh nghiệm và mục tiêu kinh doanh của bạn hay không.

Nhượng quyền: Phù hợp với người mới muốn đi nhanh và ít rủi ro

Cửa hàng nhượng quyền hiện đại với nhận diện thương hiệu đồng bộ, trưng bày chuẩn và đội ngũ vận hành theo quy trình. 

Với những người chưa có kinh nghiệm trong ngành bán lẻ hoặc muốn vận hành đơn giản hơn, nhượng quyền thường là phương án dễ tiếp cận hơn. Lợi thế lớn nhất của mô hình này là được hỗ trợ gần như toàn bộ quy trình:

• khảo sát mặt bằng
• thiết kế cửa hàng
• lên danh mục hàng hóa
• xây dựng quy trình vận hành
• đào tạo nhân viên
• hỗ trợ marketing khai trương

Chủ cửa hàng gần như có thể “bắt đầu ngay” với một bộ công thức có sẵn.

Nhưng chi phí ban đầu thường cao hơn đáng kể

Đi cùng với sự thuận tiện là chi phí đầu tư lớn hơn. Ngoài vốn mở cửa hàng thông thường, người kinh doanh còn phải chi thêm:

• phí nhượng quyền
• phí quản lý thương hiệu
• chi phí thiết kế theo tiêu chuẩn hệ thống
• chi phí mua thiết bị hoặc hàng hóa theo nguồn chỉ định

Nhiều trường hợp, riêng phần trang thiết bị hoặc nguồn cung bắt buộc từ thương hiệu đã đội chi phí lên đáng kể so với tự mua ngoài thị trường.

Tự vận hành: Tự do hơn, linh hoạt hơn nhưng áp lực cũng lớn hơn

Chủ cửa hàng đang trực tiếp kiểm tra hàng hóa, sắp xếp quầy kệ và điều hành hoạt động bán lẻ tại cửa hàng. 

Ngược lại, mô hình tự mở siêu thị cho phép chủ cửa hàng quyết định gần như mọi thứ.

Từ:

• chọn nguồn hàng
• giá bán
• chương trình khuyến mãi
• trưng bày sản phẩm
• sản phẩm theo mùa
• dịch vụ cộng thêm cho khách

tất cả đều có thể điều chỉnh linh hoạt theo từng khu vực.

Ví dụ:

• cửa hàng trong khu dân cư có thể nhận hộ hàng giao nhanh hoặc bán thêm đồ gia dụng tiện ích
• cửa hàng gần trường học có thể tập trung vào đồ ăn vặt, đồ uống theo xu hướng
• cửa hàng gần khu công nghiệp có thể tăng nhóm hàng thiết yếu, nước giải khát hoặc đồ dùng lao động

Đây là lợi thế rất lớn mà mô hình nhượng quyền khó làm được.

Chi phí đầu tư: Nhượng quyền và tự mở khác nhau thế nào?

Chi phí luôn là yếu tố được quan tâm nhất khi mở siêu thị.

Với mô hình nhượng quyền

Tổng vốn đầu tư ban đầu thường rơi vào khoảng từ 360 triệu - 1,8 tỷ VNĐ tùy quy mô

Các khoản chính gồm:

• phí nhượng quyền
• tiền đặt cọc thương hiệu
• chi phí thiết kế - thi công
• thiết bị theo tiêu chuẩn hệ thống
• nhập hàng ban đầu

Trong đó phần thiết kế và thiết bị thường cao hơn đáng kể so với tự mở.

Với mô hình tự vận hành

Mức đầu tư phổ biến dao động khoảng từ 720 triệu - 1,8 tỷ VNĐ

Điểm khác biệt là chủ cửa hàng không mất:

• phí thương hiệu
• phí quản lý định kỳ
• chi phí ràng buộc mua hàng từ nhà cung cấp chỉ định

Ngân sách có thể tập trung nhiều hơn cho hàng hóa và vận hành thực tế.

Lợi nhuận và rủi ro: Bài toán phải tính thật kỹ

Nếu chọn nhượng quyền

Ưu điểm:

• nguồn hàng ổn định
• giá nhập thường tốt hơn nhờ mua tập trung
• dễ quản lý hơn với người mới
• hoàn vốn nhanh hơn nếu mô hình vận hành ổn định

Nhược điểm:

• lợi nhuận phải chia sẻ gián tiếp thông qua phí hệ thống
• phụ thuộc vào thương hiệu
• nếu hệ thống gặp khủng hoảng, các cửa hàng cùng bị ảnh hưởng

Nếu chọn tự mở

Ưu điểm:

• giữ trọn biên lợi nhuận
• linh hoạt tối đa
• dễ tạo dấu ấn riêng
• có thể tối ưu lợi nhuận tốt hơn nếu kiểm soát được chuỗi cung ứng

Nhược điểm:

• rủi ro vận hành cao hơn
• mất nhiều thời gian thử nghiệm
• đòi hỏi kinh nghiệm quản lý tốt hơn

7 yếu tố cần cân nhắc trước khi quyết định mở siêu thị nhượng quyền hay tự mở

1. Kinh nghiệm vận hành bán lẻ của bạn đến đâu?

Nếu chưa từng làm bán lẻ → nhượng quyền thường an toàn hơn. Nếu đã có kinh nghiệm quản lý cửa hàng hoặc từng làm ngành hàng tiêu dùng nhanh → tự vận hành sẽ có nhiều lợi thế hơn.

2. Nguồn vốn hiện có

Vốn thấp và muốn nhanh vào guồng → nhượng quyền có thể phù hợp. Vốn tốt hơn và chấp nhận giai đoạn thử nghiệm dài → tự mở có thể đem lại lợi nhuận cao hơn về lâu dài.

3. Khả năng tìm nguồn hàng

Nếu đã quen nhà phân phối hoặc có mạng lưới nhập hàng địa phương tốt, tự vận hành có lợi thế rõ rệt. Nếu chưa có nguồn cung ổn định, nhượng quyền giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian.

4. Vị trí mặt bằng

Mặt bằng tại khu thương mại hoặc nơi đông người qua lại thường phù hợp với nhượng quyền nhờ thương hiệu có sẵn.

Trong khi đó:

• khu dân cư
• khu công nghiệp
• khu trường học

… thường phù hợp với mô hình tự mở vì cần sự linh hoạt theo từng nhóm khách hàng.

5. Mục tiêu kinh doanh ngắn hạn hay dài hạn

Nếu muốn hoàn vốn nhanh, vận hành ổn định → nhượng quyền có thể là lựa chọn tốt. Nếu muốn xây thương hiệu riêng hoặc phát triển chuỗi cửa hàng độc lập lâu dài → tự vận hành đáng để cân nhắc hơn.

6. Khả năng quản lý vận hành hàng ngày

Tự mở đồng nghĩa với việc bạn phải trực tiếp giải quyết:

• tồn kho
• thất thoát
• tuyển dụng
• quản lý nhân viên
• xử lý khách hàng
• dòng tiền
• nhà cung cấp

Nếu chưa sẵn sàng cho áp lực này, nhượng quyền sẽ nhẹ gánh hơn nhiều.

7. Khả năng chịu rủi ro

Nhượng quyền giúp giảm bớt rủi ro thử sai. Tự vận hành rủi ro cao hơn, nhưng nếu làm tốt cũng có khả năng tạo biên lợi nhuận tốt hơn.

Bài học cho nhà bán lẻ Việt: Đừng chọn theo xu hướng, hãy chọn theo năng lực của mình

Tại Việt Nam, thị trường bán lẻ hiện đại đang phát triển mạnh với:

• siêu thị mini
• cửa hàng tiện lợi
• tạp hóa nâng cấp
• mô hình nhượng quyền bán lẻ

Rất nhiều người muốn khởi nghiệp mở siêu thị thường bị thu hút bởi những lời mời gọi “hoàn vốn nhanh”, “mô hình đã thành công”, “cứ mở là bán được”. Nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Nhượng quyền không đồng nghĩa với chắc thắng. Tự vận hành cũng không đồng nghĩa với quá rủi ro.

Điều quan trọng nhất vẫn là:

• bạn có bao nhiêu vốn
• bạn hiểu khách hàng khu vực mình đến đâu
• bạn có kinh nghiệm bán lẻ hay chưa
• bạn muốn kiếm lợi nhuận nhanh hay xây thương hiệu lâu dài

Làm kinh doanh không phải chọn mô hình “hot” nhất - mà là chọn mô hình phù hợp nhất với mình.

Hiểu rõ bài toán trước khi mở cửa hàng luôn quan trọng hơn việc chạy theo thương hiệu hay xu hướng thị trường.

Chọn nhượng quyền hay tự vận hành không có một đáp án đúng cho tất cả.

Điều quan trọng không nằm ở việc mô hình nào đang phổ biến hơn, mà ở việc mô hình đó có thực sự phù hợp với nguồn lực, kinh nghiệm và định hướng phát triển của doanh nghiệp hay không.

Trước khi mở thêm một cửa hàng, phát triển thành chuỗi hoặc bắt đầu nhượng quyền, chủ doanh nghiệp cần nhìn rõ hơn bài toán phía sau: mô hình vận hành đã đủ chuẩn chưa, hệ thống đã đủ khả năng nhân bản chưa và đâu là nền tảng để tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Khóa học Master Franchise Business: Xây dựng mô hình kinh doanh nhượng quyền bài bản & bùng nổ tại SRA được thiết kế dành cho chủ doanh nghiệp, founder và nhà quản lý đang muốn xây dựng mô hình kinh doanh có thể mở rộng, chuẩn hóa hệ thống vận hành và chuẩn bị nền tảng cho phát triển chuỗi hoặc nhượng quyền bài bản.

Nếu bạn đang đứng trước bài toán mở rộng nhưng chưa chắc nên bắt đầu từ đâu, đây là thời điểm phù hợp để nhìn lại mô hình kinh doanh của mình một cách chiến lược hơn.