Từng là trụ cột của bán lẻ truyền thống, ngành bách hóa đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều năm trở lại đây. Doanh thu suy giảm, lợi nhuận bị bào mòn và khách hàng ngày càng dịch chuyển sang các kênh mua sắm mới đang đặt các doanh nghiệp bán lẻ trước áp lực chưa từng có.

Một khảo sát mới cho thấy ngành bách hóa bán lẻ đã bước vào giai đoạn cạnh tranh theo hướng “giành giật thị phần” thay vì mở rộng quy mô thị trường. Trong bối cảnh đó, cuộc thanh lọc và tái định hình ngành được dự báo sẽ trở thành xu hướng chủ đạo trong vài năm tới.

Doanh số sụt giảm: Hơn 60% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng âm

Hơn 60% doanh nghiệp bách hóa trong khảo sát ghi nhận doanh thu suy giảm, phản ánh áp lực tăng trưởng ngày càng lớn trong thị trường bán lẻ bão hòa. 

Theo khảo sát do Hiệp hội Thương mại Bách hóa Trung Quốc phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Chuỗi cung ứng Lợi Phong thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong thực hiện trên gần 100 doanh nghiệp bán lẻ quy mô vừa và lớn, năm 2025 chứng kiến xu hướng suy giảm rõ nét của ngành bách hóa.

Kết quả khảo sát cho thấy:

• 60,5% doanh nghiệp có doanh thu giảm so với năm trước
• 32% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng doanh thu
• 7,4% giữ nguyên kết quả kinh doanh

Đáng chú ý, phần lớn doanh nghiệp nằm trong nhóm giảm doanh thu. Trong đó:

• 17,3% doanh nghiệp giảm dưới 5%
• 16,1% giảm từ 5%-10%

Như vậy, có tới 33,4% doanh nghiệp chứng kiến doanh thu suy giảm ở mức nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, vẫn có một bộ phận doanh nghiệp chịu tác động nghiêm trọng hơn:

• 11,1% giảm từ 15%-20%
• 3,7% giảm từ 20%-30%
• 3,7% giảm trên 30%

Tổng cộng khoảng 18,5% doanh nghiệp bị suy giảm doanh số trên 15%, phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với nhiều nhà bán lẻ truyền thống.

Doanh nghiệp tăng trưởng ngày càng ít, tốc độ tăng trưởng cũng thấp hơn

Ngay cả những doanh nghiệp duy trì tăng trưởng cũng chủ yếu đạt mức tăng khiêm tốn, cho thấy dư địa mở rộng thị phần đang thu hẹp đáng kể. 

Ở chiều ngược lại, số lượng doanh nghiệp duy trì được đà tăng trưởng không nhiều. Trong nhóm 32% doanh nghiệp tăng doanh thu:

• 18,5% chỉ tăng dưới 5%
• 4,9% tăng từ 5%-10%
• 6,2% tăng từ 10%-15%
• chỉ 1,2% tăng từ 15%-20%
• 1,2% tăng trên 20%

Điều này cho thấy ngay cả những doanh nghiệp tăng trưởng cũng chủ yếu chỉ đạt mức tăng nhẹ. Khả năng tạo ra bước nhảy vọt về doanh số trong ngành bách hóa đang ngày càng khó khăn khi thị trường bước vào giai đoạn bão hòa.

Lợi nhuận giảm mạnh hơn doanh thu

Sự gia tăng chi phí vận hành cùng áp lực khuyến mãi khiến lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp giảm nhanh hơn tốc độ suy giảm doanh thu. 

Nếu doanh thu phản ánh quy mô kinh doanh thì lợi nhuận mới là thước đo thực chất về sức khỏe doanh nghiệp. Khảo sát cho thấy áp lực lên lợi nhuận còn lớn hơn áp lực doanh thu.

Cụ thể:

• 65,3% doanh nghiệp có lợi nhuận ròng giảm
• chỉ 22,2% doanh nghiệp có lợi nhuận tăng
• 12,4% giữ nguyên mức lợi nhuận

Tỷ lệ doanh nghiệp tăng lợi nhuận thấp hơn gần 10 điểm phần trăm so với tỷ lệ doanh nghiệp tăng doanh thu.

Vì sao lợi nhuận bị bào mòn?

Theo báo cáo, nguyên nhân chủ yếu đến từ sự kết hợp của hai yếu tố:

Doanh thu suy giảm

Quy mô bán hàng nhỏ đi đồng nghĩa với việc nguồn thu tạo lợi nhuận cũng bị thu hẹp.

Chi phí vận hành mang tính cố định

Các trung tâm thương mại và cửa hàng bách hóa vẫn phải duy trì hàng loạt chi phí khó cắt giảm như:

• tiền thuê mặt bằng
• nhân sự
• điện nước
• phí quản lý tòa nhà
• vận hành cơ sở vật chất

Trong khi đó, để giữ chân khách hàng, nhiều doanh nghiệp buộc phải liên tục tung chương trình giảm giá, khuyến mãi và ưu đãi lớn. Kết quả là ngành bán lẻ đang rơi vào vòng luẩn quẩn: Doanh thu giảm → Biên lợi nhuận thu hẹp → Chi phí cố định cao → Lợi nhuận tiếp tục giảm.

Đây được xem là một trong những vấn đề phổ biến nhất của ngành bách hóa hiện nay.

Hơn một nửa doanh nghiệp bị mất khách

Lưu lượng khách hàng luôn là yếu tố sống còn của bán lẻ truyền thống. Tuy nhiên, năm 2025 tiếp tục ghi nhận xu hướng khách đến cửa hàng giảm. Kết quả khảo sát cho thấy:

• 51,9% doanh nghiệp có lượng khách giảm
• 34,5% có lượng khách tăng
• 13,6% giữ ổn định

Nói cách khác, cứ hai doanh nghiệp thì có hơn một đơn vị đang đối mặt với tình trạng sụt giảm khách hàng.

Khách hàng đang đi đâu?

Sự phát triển của thương mại điện tử, livestream và bán lẻ tức thời đang làm thay đổi mạnh mẽ hành vi mua sắm của người tiêu dùng. 

Ông Dương Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Bách hóa Trung Quốc, cho rằng tình trạng thất thoát khách hàng xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

1. Thương mại điện tử và bán lẻ tức thời tiếp tục hút khách

Các mô hình đang ngày càng hoàn thiện như:

• livestream bán hàng
• thương mại điện tử
• giao hàng siêu tốc
• bán lẻ tức thời (Instant Retail)

Lợi thế về giá, tốc độ giao hàng và khả năng tiếp cận thông tin giúp các nền tảng trực tuyến liên tục giành thị phần từ bán lẻ truyền thống. Thói quen tiêu dùng “đặt hàng online - nhận hàng sau 30 phút” đang trở nên phổ biến, làm giảm nhu cầu đến trực tiếp cửa hàng.

2. Nguồn cung mặt bằng thương mại vượt cầu

Nhiều thành phố đang đối mặt với tình trạng dư thừa diện tích bán lẻ. Số lượng trung tâm thương mại tăng nhanh khiến các doanh nghiệp phải cạnh tranh khốc liệt để giành cùng một nhóm khách hàng.

3. Thiếu trải nghiệm mới

Một trong những vấn đề lớn nhất của nhiều trung tâm thương mại hiện nay là sự đồng nhất. Các mô hình kinh doanh tương tự nhau, thương hiệu giống nhau và trải nghiệm không khác biệt khiến khách hàng khó có động lực quay lại.

Trong khi đó, xu hướng tiêu dùng đang chuyển dịch từ: "mua sản phẩm" → "mua trải nghiệm". Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên:

• trải nghiệm tương tác
• hoạt động giải trí
• không gian xã hội
• các mô hình mua sắm kết hợp dịch vụ

Những trung tâm thương mại không đáp ứng được nhu cầu này đang dần mất sức hút.

Năm 2026: Doanh nghiệp kỳ vọng phục hồi nhưng vẫn thận trọng

Dù vẫn thận trọng, nhiều doanh nghiệp bán lẻ kỳ vọng thị trường sẽ dần phục hồi nhờ các chính sách kích cầu và đổi mới mô hình kinh doanh. 

Mặc dù đối mặt nhiều khó khăn, các doanh nghiệp tham gia khảo sát vẫn có cái nhìn tương đối lạc quan về năm 2026.

Dự báo doanh thu năm 2026

• 40,8% cho rằng doanh thu sẽ giữ nguyên
• 42% kỳ vọng tăng trưởng
• 17,3% dự báo tiếp tục giảm

Trong nhóm kỳ vọng tăng trưởng:

• 23,5% dự báo tăng dưới 5%
• 17,3% dự báo tăng từ 5%-10%
• chỉ 1,2% kỳ vọng tăng trên 10%

Điều này cho thấy doanh nghiệp vẫn tin vào khả năng phục hồi của thị trường, nhưng phần lớn chỉ kỳ vọng mức tăng trưởng khiêm tốn.

Chính sách kích cầu đang tạo thêm niềm tin

Các doanh nghiệp cho rằng những yếu tố sau có thể hỗ trợ ngành bán lẻ trong thời gian tới:

• các chương trình kích cầu tiêu dùng
• chính sách hỗ trợ thị trường nội địa
• đầu tư vào trải nghiệm mua sắm trực tiếp
• phát triển các mô hình bán lẻ mới

Nhờ đó, tâm lý bi quan về nguy cơ suy giảm sâu đã giảm bớt so với giai đoạn trước.

Ngành bách hóa đã bước vào thời kỳ “sàng lọc” mạnh mẽ

Giai đoạn tái cấu trúc được dự báo sẽ thúc đẩy quá trình thanh lọc, sáp nhập và chuyển đổi mô hình trong ngành bách hóa bán lẻ. 

Điểm đáng chú ý nhất từ khảo sát không nằm ở các con số ngắn hạn mà ở nhận định về tương lai ngành. Phần lớn doanh nghiệp được khảo sát đều cho rằng ngành bách hóa đã chính thức bước vào giai đoạn:

• cạnh tranh trong thị trường bão hòa
• tăng trưởng chậm
• tái cấu trúc mô hình kinh doanh
• thanh lọc doanh nghiệp yếu kém

Trong 3 năm tới, các chuyên gia dự báo thị trường sẽ chứng kiến:

• nhiều doanh nghiệp rời khỏi cuộc chơi
• các chuỗi bán lẻ tăng tốc sáp nhập
• mô hình trung tâm thương mại truyền thống tiếp tục chuyển đổi
• sự gia tăng của bán lẻ trải nghiệm và bán lẻ đa kênh

Bài học cho doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

Những gì đang diễn ra tại Trung Quốc cũng là tín hiệu đáng tham khảo đối với thị trường bán lẻ Việt Nam. Khi thương mại điện tử, livestream và giao hàng nhanh phát triển mạnh, lợi thế chỉ dựa vào mặt bằng đẹp hay vị trí trung tâm sẽ ngày càng suy giảm. Trong tương lai, tăng trưởng của ngành bán lẻ sẽ không còn đến từ việc mở thêm cửa hàng, mà đến từ khả năng:

• tạo trải nghiệm khác biệt cho khách hàng
• xây dựng mô hình bán lẻ đa kênh (Omnichannel)
• khai thác dữ liệu khách hàng hiệu quả
• tối ưu vận hành và chi phí
• phát triển hệ sinh thái dịch vụ xung quanh cửa hàng

Doanh nghiệp nào vẫn duy trì tư duy bán lẻ truyền thống có thể đối mặt với áp lực ngày càng lớn. Ngược lại, những đơn vị sớm chuyển đổi sang mô hình lấy trải nghiệm khách hàng làm trung tâm sẽ có nhiều cơ hội dẫn đầu trong giai đoạn tái cấu trúc sắp tới.

Trong bối cảnh thương mại điện tử, livestream và bán lẻ tức thời phát triển mạnh mẽ, việc mở thêm cửa hàng không còn là yếu tố quyết định tăng trưởng như trước.

Doanh nghiệp bán lẻ muốn phát triển bền vững cần xây dựng năng lực vận hành đa kênh, khai thác dữ liệu khách hàng hiệu quả và tạo ra những trải nghiệm khác biệt mà kênh online khó thay thế.

Khóa học Chuỗi 4.0 - Đóng gói & nhân bản: Mô hình chuỗi bán lẻ và dịch vụ dẫn đầu ngành tại SRA được thiết kế dành cho chủ doanh nghiệp, quản lý chuỗi và nhà bán lẻ đang muốn chuyển đổi mô hình kinh doanh theo xu hướng mới. Chương trình giúp học viên xây dựng chiến lược Omnichannel, ứng dụng dữ liệu vào quản trị, tối ưu vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng trong thời đại bán lẻ số.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang tìm cách tăng trưởng trong giai đoạn thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, đây là thời điểm phù hợp để chuẩn bị cho một mô hình bán lẻ linh hoạt và bền vững hơn.